Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

CHWARAE’N SAFF NEU DAFLU POB GOFAL I’R GWYNT?

gan Helen Bryant


Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 3 / Cyfnod Allweddol 4 / Cyfnod Allweddol 5

Nod

Annog myfyrwyr i fentro y tu allan i’r hyn sy’n gyfforddus iddyn nhw (thema, ‘Daliwch ati i ddysgu’).

Paratoad a deunyddiau   

Gwasanaeth        

  1. Darllenwch y dyfyniad.

    Daw’r dyfyniad hwn gan Mark Twain.  Mae’n bwysig meddwl am yr hyn mae’n ei ddweud.  Rydw i’n siwr ei bod hi’n ymddangos yn anodd ceisio meddwl lle gallech chi fod mewn 20 mlynedd, ond efallai y gallem roi cynnig ar wneud hynny: efallai y bydd gennych chi deulu, swydd dda, ac efallai y byddwch chi’n byw mewn gwlad wahanol.
  2. Dydw i ddim eisiau siarad am y teimlad o edrych 20 mlynedd i’r dyfodol.  Yn hytrach, rydw i eisiau sôn am ail ran y dyfyniad: ‘So throw off the bowlines … Discover.’

    Rydym yn rhai da iawn am ganolbwyntio ar yr hyn sy’n ein cadw ni’n ddiogel ac sy’n ein cadw ni mewn sefyllfa lle mae mentro yn rhywbeth sy’n rhy anodd.
  3. Mentro yw’r hyn sy’n ein gwneud ni i deimlo’n anghyfforddus, sy’n mynd â ni y tu allan i’r hyn sy’n gyfforddus i ni.  Dychmygwch eich bod chi wedi cael eich amgylchynu gan rywbeth sy’n eich amddiffyn chi, ac mai dyna lle’r ydych chi’n teimlo’n gyfforddus.  Efallai bod fan honno’n golygu eich bod chi’n aros yn y Deyrnas Unedig yn ystod eich gwyliau gan nad ydych chi’n hoffi hedfan.  Efallai ei fod yn golygu peidio siarad iaith dramor pan fyddwch chi dramor, gan y byddwch chi’n teimlo’n chwithig os dywedwch chi’r peth anghywir.  Efallai mai peidio codi eich llaw mewn gwers fyddwch chi, rhag i chi roi’r ateb anghywir, neu fe allai fod yn fater o aros o fewn yr hyn rydych chi’n gwybod ei fod yn ddiogel.  Fe allai olygu mynd ar y ffordd hiraf i gyrraedd rhywle gan nad ydych chi’n hoffi mynd ar draffyrdd, neu beidio â chanu unawd os ydych chi’n canu mewn côr.
  4. Wrth sôn am fentro, nid bod yn ddi-hid sydd gen i dan sylw.  Mae rhai pethau yno i’n hamddiffyn a’n helpu ni: byddai’n ddi-hid mynd i nofio yn y môr a chithau’n gwybod ei fod yn anniogel gan fod yno geryntau cryf, neu beidio â gwisgo siaced achub ar gwch, dim ond am eich bod chi’n meddwl mai mentro ydych chi.  Enghraifft arall, efallai, yw neidio o awyren heb barasiwt!
  5. Mae Mark Twain yn sôn am y mentrau sy’n ffurfio eich cymeriad chi.  Ydych chi erioed wedi cael cyfle na wnaethoch chi ei gymryd gan eich bod chi wedi meddwl y byddech chi’n methu?  Does gen i ddim amheuaeth fod Susan Boyle wedi meddwl felly pan safodd o flaen Simon Cowell, ond pe na bai hi wedi mentro y tu allan i’r hyn a oedd yn gyfforddus iddi hi, ni fyddai rhagfarnau wedi cael eu newid, ac ni fyddai unrhyw un wedi cael gwybod cymaint o ddawn oedd ganddi.
  6. Rhywbeth arall sy’n bwysig am ddyfyniad Mark Twain yw’r rhan sy’n sôn am ‘ddarganfod’.  Drwy gamu y tu allan i’r hyn sy’n gyfforddus i chi, a gwneud rhywbeth nad ydych chi wedi ei wneud erioed o’r blaen, neu rywbeth a allai olygu y byddwch chi’n methu, fe fyddwch chi’n darganfod llawer amdanoch eich hunan.  Efallai y sylweddolwch chi fod gennych chi ddawn arbennig, neu eich bod chi’n mwynhau gweithgaredd newydd neu wahanol o ddifrif.  Efallai y gwnewch chi ddarganfod bod gennych chi gryfderau nad oeddech chi’n dychmygu fod gennych chi yn eich meddiant.

    Yn y gân ‘Sunscreen’ gan Baz Luhrmann, un o’r cynghorion yw gwneud rhywbeth bob dydd sy’n peri braw i chi.  Efallai fod hynny’n golygu mynd i gysgu gyda’r golau wedi ei ddiffodd, neu siarad â rhywun nad ydych yn eu hadnabod, neu roi eich hunan mewn sefyllfa newydd.  Mae’n beth da bod yn ofnus, weithiau – beth am yr adrenalin fydd yn rhedeg trwy eich gweithiennau pan fyddwch chi’n nerfus, a’r cynnwrf yn eich stumog?  Bod yn barod i fentro yw hynny.
  7. Ac un pwynt sydyn arall: peidiwch â bod ofn methu.  Peidiwch hyd yn oed â phoeni am beidio llwyddo.  Fe fydd y rhan fwyaf o bobl rydym ni’n eu hystyried fel pobl lwyddiannus dros ben, sydd wedi darganfod rhywbeth hanfodol i fywyd, fel Darwin neu Marie Curie, wedi methu rywdro neu’i gilydd.  Bu Darwin a Curie yn ymchwilio am nifer o flynyddoedd, ac yn aml roedden nhw’n cyrraedd pen draw heb lwyddo’r tro hwnnw.  Rwy’n siwr iddyn nhw brofi adegau pan oedden nhw’n meddwl eu bod nhw wedi methu.

    Wnaethon nhw roi’r gorau iddi?  Na, fe wnaethon nhw ddal ati, gan barhau i fentro y tu allan i’r hyn a oedd yn gyfforddus iddyn nhw.  Cafodd Darwin ei wawdio gan nifer o’i gyfoeswyr; peryglodd Marie Curie ei bywyd drwy roi ei hun o fewn cyrraedd ymbelydredd (er nad oedd peryglon ymbelydredd yn hysbys ar y pryd), ac yn y pen draw bu farw o ganlyniad i’w effeithiau.  Ond fe wnaeth y ddau ddal ati, a darganfod ffeithiau a wnaeth ymestyn gwybodaeth pobl.

    Pe baen nhw wedi penderfynu ar y rhwystr cyntaf i beidio â pharhau, gan nad oedden nhw’n gyfforddus yn mentro, a chan eu bod nhw’n teimlo nad oedden nhw’n gwneud unrhyw fath o gynnydd, fe fyddai’r byd gwyddonol gymaint tlotach.  Y pwynt rwy’n ceisio ei wneud yw drwy gamu y tu allan i’r hyn a oedd yn gyfforddus iddyn nhw, a pheidio â bod ofn mentro, fe wnaethon nhw ddarganfod pethau rhyfeddol amdanyn nhw eu hunain ac am y ddynoliaeth.
  8. Mae eich mentrau a’r hyn sy’n gyfforddus i chi yr un mor bwysig.  Os nad ydych chi’n mentro ac yn mynd y tu hwnt i’r hyn sy’n gyfforddus i chi; os nad ydych chi’n ‘bwrw’r rhwyd i’r ochr arall’, sut fyddwch chi’n gwybod beth fyddech chi wedi gallu ei gyflawni?

    Gadewch i ni wrando ar eiriau Mark Twain eto, a meddwl sut y gallwn ni, naill ai heddiw neu yn y dyfodol, gamu y tu allan i’r hyn sy’n gyfforddus i ni, a darganfod rhagor amdanom ein hunain ac am y byd.

Amser i feddwl

‘Ugain mlynedd o nawr, fe fyddwch chi’n fwy siomedig gyda’r hyn na wnaethoch chi na’r rhai a wnaethoch chi.  Felly bwriwch y rhwyd yr ochr arall.  Hwyliwch draw o’r harbwr diogel.  Gofalwch bod y gwyntoedd cyson yn eich hwyliau.  Archwiliwch.  Breuddwydiwch.  Darganfyddwch.’

Emyn

 


Gwasanaethau Uwchradd >>