Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

BLWYDDYN NEWYDD DDA!

gan Helen Bryant


Addas ar gyfer yr Ysgol Gyfan

Nod

Edrych ar hanes dathlu blwyddyn newydd

Paratoad a deunyddiau  

Gwasanaeth   

  1. Blwyddyn Newydd Dda! Ydi, mae hi’r adeg honno o’r flwyddyn eto pan fyddwn ni’n edrych ymlaen at weld beth fydd gan y flwyddyn sydd i ddod mewn stôr ar ein cyfer. Rwy’n siwr bod sawl un ohonoch chi wedi bod mewn parti, neu wedi aros yn effro tan hanner nos ac wedi cyfrif yr eiliadau olaf cyn i’r cloc daro hanner nos, ac wedyn wedi dymuno Blwyddyn Newydd Dda i bawb o’ch cwmpas. Mae’n debyg eich bod wedi cofleidio a chusanu pobl roeddech chi’n eu hadnabod, a rhai pobl doeddech chi ddim yn eu hadnabod hefyd efallai. Mae dechrau blwyddyn newydd yn rhoi’r syniad i ni o obaith ac addewid a chyffro ynghylch y flwyddyn sydd i ddod, a phopeth a ddaw gyda hi.
  2. Ydych chi wedi aros i feddwl ryw dro, pam rydyn ni’n dathlu dechrau blwyddyn newydd fel hyn? A pham mae ein blwyddyn newydd ni yn dechrau ar y diwrnod cyntaf o fis Ionawr?

    Mae diwylliannau eraill yn dathlu eu blwyddyn newydd nhw ar wahanol adegau ar y flwyddyn. Caiff y Flwyddyn Newydd Iddewig, Rosh Hashanah, ei dathlu ym mis Medi. Bydd y Flwyddyn Newydd Tsieineaidd yn digwydd yn ystod Ionawr - Chwefror, bydd y dyddiad yn dibynnu ar gylchred y lleuad. Felly, pam mae’r rhan fwyaf o wledydd y gorllewin yn ystyried y diwrnod cyntaf o Ionawr fel diwrnod Blwyddyn Newydd?
  3. Gadewch i mi sôn ychydig wrthych chi am hanes dathlu Blwyddyn Newydd. Y dathliad hwn yw’r hynaf o’r holl wahanol wyliau y byddwn ni’n eu dathlu. Nodwyd y dathliad mor bell yn ôl â 4,000 o flynyddoedd yn ôl, yn hen wlad Babilon, sef Irac heddiw. Yn y blynyddoedd o gwmpas tua 2,000 o flynyddoedd Cyn Crist, roedd pobl Babilon yn arfer dathlu dechrau eu blwyddyn newydd ym mis Mawrth. Dechreuai’r flwyddyn newydd gyda’r lleuad newydd cyntaf ym mis Mawrth, sef y cilgant gweladwy o leuad a ddeuai i’r golwg gyntaf ar ôl cyhydnos y gwanwyn (vernal equinox), sef diwrnod cyntaf y gwanwyn yn hemisffer y gogledd.

    Mae’n rhesymegol bod dechrau’r gwanwyn yn amser addas iawn i nodi dechrau blwyddyn newydd, gan fod popeth yn dechrau tyfu unwaith eto neu’n deffro ar ôl trwmgwsg y gaeaf. Y gwanwyn yw tymor yr ail eni, y tymor pan fydd yr hadau’n cael eu hau, y coed yn blaguro, ac egin yn tyfu. Fe allech chi ddadlau nad oes unrhyw arwyddocâd astrolegol nac amaethyddol i’r diwrnod cyntaf o fis Ionawr ar y llaw arall, ac nad oes unrhyw reswm symbolaidd pam y dewiswyd y diwrnod hwnnw fel diwrnod cyntaf y flwyddyn.

    Ym Mabilon, roedd y dathliadau blwyddyn newydd yn parhau am un deg un o ddyddiau yn wahanol i’r noson a diwrnod y byddwn ni’n eu dathlu y dyddiau hyn. Roedd i bob un o’r dyddiau ei ffurf benodol ar gyfer dathlu, a rhaid dweud mai syml iawn yw ein dathliadau ni o’u cymharu â’r ffordd roedd pobl yn dathlu bryd hynny.  Ond, fe fyddai’n dda gan lawer un heddiw gael nifer o ddyddiau ychwanegol o wyliau ar ben ein gwyliau Nadolig a Blwyddyn Newydd n, rwy’n siwr!
  4. Yn adeg y Rhufeiniaid, roedd y bobl yn parhau i ddathlu dechrau blwyddyn newydd ym mis Mawrth, er i sawl ymerawdwr dros amser geisio ail drefnu’r calendr. Canlyniad hynny oedd colli’r drefn gyda phatrwm yr haul a’r tymhorau.

    Felly, yn y flwyddyn 153 Cyn Crist, er mwyn cael trefn iawn ar y calendr, fe gyhoeddodd y senedd Rufeinig mai’r diwrnod cyntaf o Ionawr fyddai diwrnod cyntaf y flwyddyn o hynny allan. Roedd yr ymerawdwyr Rhufeinig yn parhau i geisio newid y calendr wedyn. Ond yn y diwedd yn y flwyddyn 46 Cyn Crist, fe sefydlodd Iwl Cesar (Julius Caesar) y calendr a ddefnyddiwn ni hyd heddiw, y calendr sydd wedi ei enwi ar ei ôl, sef Calendr Julius.

    Rydym yn cofio am Iwl Cesar, nid yn unig fel yr ymerawdwr a wnaeth yr Ymerodraeth Rufeinig yn un o’r rhai mwyaf erioed mewn hanes, ond hefyd  am iddo gyflwyno’r calendr 12 mis yr ydyn ni’n gyfarwydd ag ef heddiw. Gyda’r calendr yma mae diwrnod cyntaf Ionawr yn parhau i fod yn ddiwrnod cyntaf y flwyddyn. Ond, er mwyn cael dod a’r flwyddyn i drefn gyda phatrwm yr haul a’r tymhorau, fe fu’n rhaid i Iwl Cesar adael i’r flwyddyn flaenorol ymestyn ymlaen am 445 o ddyddiau! Bu raid i’r bobl aros yn hir bryd hynny cyn cael dathlu blwyddyn newydd, ac aros am hir cyn cael y mwynhad sy’n dod wrth ddathlu dechrau blwyddyn newydd.
  5. Felly, ers dyddiau Iwl Cesar, rydyn ni wedi bod yn dathlu dechrau blwyddyn newydd ar y diwrnod cyntaf o Ionawr. Mae pobl wedi canu, wedi dathlu, ac wedi edrych ymlaen at bob diwrnod cyntaf o Ionawr felly ers dros 2,050 o flynyddoedd. Dychmygwch sawl cyfarchiad ‘Blwyddyn Newydd Dda’ sydd wedi cael ei ddymuno ers hynny? Mae’n rhyfedd meddwl mai'r un math o beth yw’r cyfarchiad wedi bod ar hyd y canrifoedd. Dydi’r cyfarchiad ddim gwahanol heddiw i’r hyn roedd pobl ers talwm yn ei dweud. Faint o’r bobl ydych chi’n meddwl a fyddai’n cadw at eu haddunedau Blwyddyn Newydd yn adeg Iwl Cesar?

Amser i feddwl

Dechrau newydd, O Arglwydd,

Fy menter i neu dy fenter di?

Teithia gyda ni, Arglwydd, trwy’r flwyddyn sydd i ddod.

Helpa ni i fynd ar ôl y pethau rydyn ni’n awyddus i’w dilyn.

Helpa ni i fyw trwy ein llawenydd a’n gofidiau,

fel y byddwn ni’n gallu gafael yn y flwyddyn fel y mae pobl wedi gwneud ers miloedd o flynyddoedd o’n blaenau.

Amen.

Emyn          


Gwasanaethau Uwchradd >>