Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

GWYBODAETH AC ANWYBODAETH

gan Helen Levesley


Addas ar gyfer yr Ysgol Gyfan

Nod

Meddwl am bwysigrwydd gwybodaeth ac anwybodaeth, ac ystyried y gwahaniaeth

Paratoad a deunyddiau


Gwasanaeth       

  1. Gwrandewch ar y dyfyniad hwn gan ddyn o’r enw Socrates, athronydd o wlad Groeg a oedd yn byw yn y bumed ganrif Cyn Crist:

    ‘Dim ond un peth da sy’n bod, gwybodaeth, ac un peth drwg, anwybodaeth.’

    Gadewch i ni dreulio moment yn meddwl am y datganiad hwnnw.
  2. Nawr, gadewch i ni ddadansoddi hwn a gweld a allwn ni feddwl am unrhyw enghreifftiau.  Gadewch i ni ddechrau â’r peth sy’n dda: gwybodaeth.  Beth mae meddu ar wybodaeth yn ei olygu?  Ai gwybod llawer o bethau?  Er enghraifft, rydym yn disgwyl i chi fynychu nifer o wersi gwahanol, a dysgu rhywbeth ym mhob un ohonyn nhw.  Rydych chi’n dod i wybod am amrywiaeth eang o bethau yn yr amser y byddwch chi yn yr ysgol.  Efallai y byddwch chi’n dysgu llawer am un peth yn benodol – fe allech chi fod yn arbenigwr ar High School Musical, efallai y byddwch chi’n gwybod rhagor na 13 digid cyntaf pi, neu efallai y byddwch chi’n gwybod sut i sillafu nifer o eiriau gwahanol, fel ‘ymddiriedolaethau’!

    Y naill ffordd neu’r llall, mae gwybodaeth yn beth pwerus iawn.  Mae’n caniatáu i ni barhau â’n haddysg, o’r ysgol i brifysgol os ydyn ni’n dymuno, ond y mae hefyd yn ein helpu ni y tu hwnt i’r ysgol, yn ddiweddarach yn ein bywydau.  Efallai na fydd rhywbeth rydych chi’n ei ddysgu heddiw yn ymddangos yn berthnasol ar hyn o bryd, ond wyddoch chi byth pryd y gallech chi ei ddefnyddio’n ddiweddarach.

    Gwybodaeth yw’r allwedd sy’n agor drysau: mae’n rhoi dealltwriaeth ac ymwybyddiaeth i chi, ac mae’n eich dysgu chi sut i ryngweithio’n gymdeithasol, a gwybod pa wybodaeth y dylid ei ddefnyddio ar adegau penodol.  Mae’n bwysig eich bod chi’n defnyddio’r wybodaeth sydd gennych chi at ddibenion da: fe allwn ni i gyd ailadrodd yr hyn y mae rhywun wedi ei ddweud wrthym, ond nid defnyddio ein gwybodaeth er daioni yw hynny os bydd yr hyn a ddywedwn yn peri loes i rywun arall.
  3. Enghraifft dda o wybodaeth yn peidio cael ei defnyddio ar gyfer y dibenion priodol oedd Efa.  Dywedodd Duw wrth Adda ac Efa na ddylen nhw fwyta ffrwyth Pren Gwybodaeth am Ddaioni a Drygioni yng Ngardd Eden.  Mae pawb ohonom yn gwybod bod Efa wedi cael ei themtio gan y neidr, a’i bod hi wedi bwyta’r ffrwyth, a’i bod hi ar amrantiad wedi cael gwybodaeth lawn am ddaioni a drygioni.  Arweiniodd y wybodaeth hon at Dduw yn alltudio Adda ac Efa o Ardd Eden.  A fyddai wedi bod yn well iddi barhau’n anwybodus?  Wedi’r cwbl, dywedir weithiau bod anwybodaeth yn wynfyd.  Gall peidio gwybod rhywbeth fod yn well na gwybod amdano,  Tybed a fyddai Socrates yn cytuno.
  4. Os dychwelwn ni at ei ddyfyniad, mae’n dweud mai anwybodaeth yw’r un peth drwg.  Mae bod yn anwybodus yn golygu peidio cael y wybodaeth briodol, na gwybod digon am bwnc penodol.  Efallai y bydd yr anwybodaeth hon yn syml iawn: efallai y byddwch chi’n anwybodus ynghylch sut i ailweirio plwg, a lle mae pob gwifren i fod.

    Mae’r gair ‘anwybodus’ yn swnio’n hallt ynddo’i hunan, yn dydi? Anwybodus - mae’n swnio rywfaint gwell petaech chi’n dweud ‘ddim yn gwybod’!  Er hynny, pan fyddwn ni’n siarad am ddeall pobl eraill, gall anwybodaeth fod yn beth drwg.  Mae peidio gwybod unrhyw beth am grwp o bobl, neu feddwl nad ydych chi angen gwybod amdanyn nhw, yn gallu arwain at fod yn anwybodus ynghylch y bobl hynny, sydd yn ei dro yn gallu arwain at ragfarn a gwahaniaethu, dim ond oherwydd eich bod chi’n anwybodus.  Pwy fyddai’n gwybod fod gan Borat, hynny yw, Sacha Baron Cohen, radd mewn Hanes o Brifysgol Caergrawnt?  Neu fod Bill Gates wedi defnyddio symiau mawr o arian o’i ffortiwn enfawr i helpu plant yn Affrica i gael bywyd gwell trwy ei elusen, Sefydliad Gates?
  5. Yng ngolwg Socrates, roedd anwybodaeth yn ddrwg gan ei fod yn rhwystro addysg a dealltwriaeth.  Mae’n peri rhwystr: yn groes i wybodaeth, sy’n agor drysau.  Mae bod yn anwybodus yn golygu eich bod chi’n cau eich llygaid neu’n anwybyddu rhywbeth rydych chi naill ai’n malio dim amdano, neu ddim eisiau gwybod amdano.  Rwy’n siwr nad yw’r un ohonom yn bwriadu bod yn anwybodus, ac yn gyffredinol ein bod ni’n ceisio cynyddu ein gwybodaeth.  Er hynny, os cewch ch eich hun yn meddwl mewn ffordd benodol am rywun neu rywbeth, yna efallai ei bod hi’n bryd i chi geisio darganfod rhagor amdanyn nhw: dysgu rhywbeth newydd sy’n rhoi gwybodaeth i chi, ac yn sgil hynny, eich gwneud chi ychydig yn llai anwybodus.

Amser i feddwl

Gweddi

Caniatâ i mi gael gwybodaeth a dealltwriaeth.

Gwna i mi sylweddoli fi fy mod i’n aml yn neidio i gasgliad oherwydd nad wyf yn gwybod beth yw’r gwirionedd.

Gad i mi wybod beth yw’r gwahaniaeth a gweld fod gwybodaeth yn agor drysau, ac anwybodaeth yn eu cau nhw.


Gwasanaethau Uwchradd >>