Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

DWEUD Y GWIR

gan James Lamont


Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 3 / Cyfnod Allweddol 4

Nod

Meddwl pam ei bod hi’n well dweud y gwir.

Paratoad a deunyddiau


Gwasanaeth

    

  1. Dechreuwch gyda’r gerdd ‘Matilda’ gan Hilaire Belloc (neu addasiad ohoni).
  2. Pam dweud y gwir? Mae llawer i’w ennill trwy ddweud celwydd, yn enwedig os ydych chi’n euog o rywbeth. Yn aml, mae’n haws dweud celwydd na wynebu ffeithiau caled – eich bod wedi gwneud rhywbeth o’i le, neu os yw’ch diwrnod wedi mynd yn un anodd. Mae pobl yn dweud celwyddau wrth y naill a’r llall yn aml: mwy na thebyg bod rhywun wedi dweud celwydd wrthych chi eisoes heddiw. Mewn byd lle mae’r gwir yn cael ei anwybyddu mor aml, pam y dylech chi fod ar eich colled er mwyn ‘y gwirionedd’, beth bynnag yw hwnnw?
  3. Er ei bod hi’n anodd dweud mewn ystyr gyffredinol beth yw’r ‘gwir neu’r gwirionedd’, mae’n hawdd gweld beth yw’r gwir mewn sefyllfa neilltuol. Rydych chi’n gwybod beth sy’n wir a beth sy’n gelwydd, mae gan bob un ohonom ryw fath o synnwyr ynghylch hyn o’n mewn. Allwn ni ddim dweud celwydd yn ddiarwybod. Wrth gwrs, fe allwn ni i gyd wneud camgymeriad, a dweud rhywbeth sy’n anghywir. Allwch chi ddim dweud bod hynny’n gamwedd, ond fe allai achosi problemau yn ddiweddarach. Er enghraifft, pe byddech chi’n ceisio helpu rhywun gyda’i waith cartref, a bod eich atebion chi yn anghywir, dydych chi ddim wedi gwneud rhywbeth anfoesol, ond efallai y bydd yr un y gwnaethoch chi ei helpu yn cael marciau isel.
  4. Mae dweud celwydd yn wahanol. Mae’r celwyddgi, neu’r un sy’n dweud celwyddau, yn gwybod bod yr hyn mae’n ei ddweud yn anghywir ac yn gelwydd; ei fwriad yw twyllo a rhoi disgrifiad anghywir o’r byd neu ohono’i hun. Mae’r un sy’n dweud celwydd, wedyn, yn gyfrifol am ganlyniadau drwg ei ddichell neu ei dwyll. Yn yr ystyr yma, mae dweud celwydd yn beth drwg i’w wneud am ei fod yn creu problemau i eraill heb angen: ac mae pobl eraill wedi gweithredu’n ffyddiog ar y celwydd hwnnw.
  5. Mae hyn yn amlygu problem arall: mae dweud celwydd yn gallu niweidio’r celwyddgi hefyd. Unwaith y mae pobl wedi deall bod rhywun yn dweud celwyddau, mae hwnnw, neu honno, wedyn yn cael enw drwg: ac wedi hynny fydd pobl ddim yn coelio’r hyn fydd ef neu hi’n ei ddweud, ac yn methu ymddiried yn yr unigolyn hwnnw wedi hynny. Fydd celwyddgi ddim yn gallu dweud celwyddau’n llwyddiannus am byth. Mae perthnasoedd bodau dynol wedi’u sylfaenu ar ymddiriedaeth, a fydd y celwyddgi ddim yn ennill ymddiriedaeth neb - fydd neb yn ei drystio: a heb yr ymddiriedaeth, fydd hwnnw ddim yn gallu dweud celwyddau wrth bobl eraill gan na fyddan nhw’n credu’r hyn sy’n cael ei ddweud. Yn yr un ffordd hefyd, os bydd y celwyddgi’n dweud rhywbeth sy’n wir, fydd pobl ddim yn ei gredu bryd hynny chwaith, felly bydd unrhyw beth y bydd yn ei ddweud yn ddiwerth fel modd o gyfathrebu.
  6. Wrth gwrs, mae gwahanol fathau o gelwyddau. Weithiau, mewn rhai amgylchiadau, fe all celwydd bach fod yn beth da, mewn achosion lle gall y gwir frifo teimladau rhywun arall. Ond, mae’n bosib i gelwydd, os yw’n parhau, chwyddo a mynd yn fwy nes yn y diwedd mae’n mynd allan o reolaeth. Ac mewn achosion o’r fath, fe allai gwybod y gwir yn y diwedd fod yn fwy poenus a niweidiol na bod wedi clywed y gwir o’r dechrau.
  7. Yn ffodus, rydyn ni’n gallu delio â’r cwestiynau moesol hyn. Mae ein cydwybod ni’n gallu dweud wrthym ni beth sy’n iawn a beth sydd ddim yn iawn. Gwrandewch ar eich cydwybod, datblygwch hwnnw, a pheidio â’i anwybyddu, oherwydd os gwnewch chi ei anwybyddu, dydych chi ddim ond y  dweud celwydd wrthych chi eich hun.

 

Amser i feddwl

Gan ddyfynnu o’r gerdd Matilda:

For every time she shouted ‘Fire’

They only answered ‘Little liar’.

Efallai nad ydych chi’n gweiddi ‘Tân’ heddiw,

ond pa bryd y byddwch chi’n cael eich temtio

i beidio dweud y gwir?

Efallai i orliwio’r gwirionedd,

neu ei chwyddo,

i ddweud ‘celwydd golau’ efallai, i osgoi mynd i drwbl.

Efallai nad ydych chi’n gweiddi ‘Tân’ heddiw,

ond pa bryd y byddwch chi’n gwyro oddi wrth y gwir

os yw’r gwir yn golygu y byddwch chi dros eich pen mewn trwbl.

Efallai y bydd y ci, o ddifrif, wedi bwyta’ch gwaith cartref y tro yma.

Gweddi

Helpa ni i ddweud y gwir,

yn sensitif,

ac o ddifrif,

gan gydnabod na fyddai’r byd, heb y gwirionedd,

yn lle da iawn i fyw ynddo.

Helpa fi i ddweud y gwir heddiw.

Amen

 


Gwasanaethau Uwchradd >>