Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

GWERTH DYSGU

gan Helen Bryant


Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 4 / Cyfnod Allweddol 5

Nod

Gweld bod ‘dysgu’ yn llawer mwy na pharatoi ar gyfer arholiadau.

Paratoad a deunyddiau   

Gwasanaeth        

  1. Fe ddywedodd dyn o’r enw Jacob Chanowski rywbeth fel hyn un tro: ‘It is important that students bring a certain ragamuffin barefoot irreverence to their studies, they are not there to worship what is known, but to question it.’ (Jacob Chanowski, edrychwch ar y wefan <http://www.uiowa.edu/president/speeches/grad_college_commence_122107.htm>) Mae’n bwysig bod myfyrwyr yn cwestiynu wrth astudio, ac nid yn derbyn popeth yn ddi-gwestiwn.

    Ond, wrth glywed geiriau fel ragamuffin barefoot irreverence, dydi hynny ddim yn golygu eich bod yn mynd i’ch gwers ac yn tynnu eich tei ac yn agor eich crys, yn tynnu eich esgidiau ac yn codi eich traed i ben y bwrdd. Na, mae’n golygu y dylech chi fod yn edrych o ddifrif ar yr hyn rydych chi’n ei ddysgu, ac yn peidio’i dderbyn fel yr holl wir. (Er, cofiwch, bod rhai gwirioneddau a fydd bob amser yn wir beth bynnag fyddwch chi’n ei feddwl, er enghraifft, mae 2 x 2 = 4, ac ati.)
  2. Fodd bynnag, wrth i chi addoli, mae’n rhaid i chi fod â ffydd bod rhywbeth bob amser yn iawn ac yn gywir. Mae bron fel pe baech chi’n ddall i unrhyw ffaeleddau sy’n perthyn i’ch ffydd. Yr hyn mae’r dyfyniad yn ei awgrymu y dylech ei wneud yw cwestiynu pethau, yn cynnwys eich astudiaethau. Wrth gwestiynu, rydych chi’n chwilio am eglurhad, ac wrth gael eglurhad, rydych chi’n deall. Tybed sawl gwaith rydych chi wedi dweud, ‘Rydw i’n gwybod rhywbeth, ond ddim yn ei ddeall.’ Mae’n debyg bod hynny’n dangos nad ydych chi mewn gwirionedd yn gwybod rhywbeth yn iawn, oherwydd gwybod rhywbeth yn iawn yw deall rhywbeth yn iawn a dysgu o ddifrif rywbeth o’r newydd.
  3. Yn ystod eich astudiaethau, ac yn wir trwy gydol eich bywyd, rhaid i chi gwestiynu pethau a herio’r atebion er mwyn gallu dod i wybod mwy am y byd rydyn ni’n byw ynddo ac am bethau sy’n mynd ymlaen o’n cwmpas ni. Mae eich addysg yn ymwneud â mynd i’r ysgol, ac mae’n gyfreithiol ofynnol i chi fynd i’r ysgol neu dderbyn addysg rhwng 5 oed a 16 oed er mwyn i chi ddysgu rhai pethau penodol. Er enghraifft, rhaid i chi ddysgu darllen, ysgrifennu, a dysgu rhifyddeg. Fe ddylai plant sy’n derbyn addysg yn y cartref gyrraedd yr un safon â’r plant sy’n cael eu haddysgu mewn ysgol, ac fe ddylen nhw gyflawni TGAU a Lefel A.

    Efallai eich bod wedi gweld hysbyseb lle mae dyn yn cyfaddef nad oedd wedi dysgu darllen ac ysgrifennu nes roedd yn 58 oed. Allwch chi ddychmygu faint roedd y dyn hwnnw wedi ei golli dros y blynyddoedd. Faint roedd wedi methu ei wneud, a faint o bethau roedd o wedi methu eu dysgu?

    Hyd yn oed ym myd hud dychmygol Harry Potter, mae’r myfyrwyr sy’n mynd i’r Hogwarts School of Witchcraft and Wizardry yn cael arholiadau ar eu medrau. Ar ôl pum mlynedd maen nhw’n sefyll arholiadau OWL (Ordinary Wizarding Levels), fel TGAU i ni, ac yna’r NEWTS (Nastily Exhausting Wizarding Tests) ar ddiwedd y saith mlynedd, fel ein Lefel A ni!
  4. Nid dim ond er mwyn llwyddo mewn arholiadau rydyn ni’n cael addysg ac yn dysgu - er fe ddylai pawb anelu tuag at lwyddo mewn pum pwnc gyda graddau rhwng  A* a C, wrth gwrs, os gallan nhw. Ond mae addysg yn rhoi dewis i ni hefyd. Meddyliwch am blant sydd wedi eu magu yng ngwledydd tlawd y byd. Dydyn nhw ddim yn gallu codi o’u tlodi oherwydd dydyn nhw ddim wedi gallu cael addysg, dim hyd yn oed addysg hyd at lefel elfennol. Yn ein gwlad ni, os ydych chi wedi pasio arholiadau TGAU, fe allwch chi fynd ymlaen i sefyll arholiadau Lefel A neu ddilyn cyrsiau galwedigaethol neu brentisiaeth. Os ydych chi’n llwyddo mewn Lefel A, yna mae’r drysau ar agor i chi wedyn i ddilyn cyrsiau addysg Uwch a Phrifysgol. Mae ystadegau’n dangos i ni fod myfyrwyr sydd â chymwysterau lefel gradd prifysgol yn debygol, yn ystod eu bywyd, o ennill cyflog sydd dros £160,000 yn fwy na’r rhai sy’n gadael yr ysgol gyda dim ond TGAU neu Lefel A. Wedi dweud hynny, mae rhai eithriadau wrth gwrs: Sir Alan Sugar, y ddiweddar Anita Roddick, sylfaenydd Body Shop, a Sir Richard Branson. Wnaeth y bobl hyn ddim mynd i brifysgol, ond fe wnaethon nhw lwyddo’n neilltuol er hynny. Ond eithriadau ydyn nhw.
  5. Eto fyth, nid rhywbeth yn ymwneud ag arholiadau’n unig yw addysg. Mae rhai o’r TASau yn cael eu diddymu erbyn hyn, ond mae rhai ohonoch chi wedi bod yn sefyll arholiadau ers pan oeddech chi yng Nghyfnod Allweddol 2. Mae’n debyg bod rhai o’r myfyrwyr hynny, erbyn hyn yn arbenigwyr ar sefyll arholiadau, ac yn gwybod yn iawn sut i ateb cwestiynau. Ond nid yw hynny’n golygu eu bod wedi dysgu’r holl ddeunydd ac yn mynd i’w gofio am byth. Mae prifysgolion yn ymwybodol bod myfyrwyr yn cael eu hyfforddi’n bennaf i lwyddo mewn arholiadau, ac maen nhw oherwydd hynny ambell dro yn ei chael hi’n anodd i feddwl am bethau o’r tu allan i’w maes astudiaeth, neu i weithio’n annibynnol i chwilio am atebion i gwestiynau neu broblemau y maen nhw’u hunain wedi meddwl amdanyn nhw. Dyma ble bydd eich dysg a’ch addysg yn gallu dod yn rhywbeth mwy na dim ond ailadrodd ffeithiau. Fe allwch chi ddysgu cymhwyso theori neu syniad i ymwneud â rhywbeth arall.

    Mae ‘dysgu’ wedi cael ei ddiffinio fel y weithred neu’r broses o ennill gwybodaeth neu sgiliau. Nid dim ond gwrando a chofio ffeithiau neu ddysgu trwy ailadrodd rhywbeth drosodd a throsodd - meddyliwch am eich tablau lluosi. Mae ymchwil yn dangos inni eich bod yn gallu cofio mwy o’r hyn rydych chi’n ei ddysgu os ydych chi’n gwneud rhywbeth. Fe ddylai eich diwrnod ysgol fod yn rhywbeth mwy na derbyn gwybodaeth. Fe ddylai fod yn ymwneud a chaffael sgiliau newydd. Mae sgiliau’n ein galluogi ni i wneud llawer mwy unwaith y byddwn ni wedi eu meistroli. Sut byddech chi’n gallu nofio pe byddech chi heb gael eich addysgu a heb ddysgu’r sgil? Sut y byddech chi’n gyrru car, yn coginio pryd o fwyd, neu’n defnyddio’r peiriant golchi?
  6. Dywedodd yr athronydd Groegaidd, Plato, bod dysgu yn ymwneud ag ail gofio rhywbeth rydyn ni wedi ei anghofio. Gadewch i ni fynd yn ôl eto i sôn am y nofio, wyddech chi fod babanod yn reddfol yn gallu dal eu hanadl os byddan nhw’n cael eu rhoi o dan y dwr? Ond fe fyddan nhw’n anghofio’r reddf yn fuan iawn, ac rydyn ni’n gorfod ailddysgu’r sgil. Os ydych chi’n gallu meddwl am eich dysgu fel adeiladu ar yr hyn rydych chi eisoes yn ei wybod, ac efallai wedi ei anghofio, yna efallai na fydd ‘dysgu’ yn ymddangos mor anodd.
  7. Mae ‘dysgu’ yn rhywbeth sy’n parhau am hir wedi i chi adael yr ysgol a’r coleg hefyd. Mae’n rhywbeth sy’n parhau gydol eich oes. Fe fyddwn ni i gyd yn dysgu rhywbeth newydd heddiw, pob un ohonom ni. Sut byddwch chi’n defnyddio’r hyn y byddwch chi’n ei ddysgu? Meddyliwch am y bobl rheini sy’n cael eu galw, yn Saesneg, yn ‘silver surfers’: pobl hyn sy’n dysgu sgiliau newydd trwy ddefnyddio cyfrifiaduron a’r rhyngrwyd, ac yn dod i allu defnyddio e-bost, defnyddio camerâu gwe, a hyd yn oed Facebook.
  8. Felly mae dysgu ac addysg yn hanfodol i ni fel bodau dynol, ac rydyn ni’n gwybod bod hynny’n wir am fyd anifeiliaid hefyd. Roedd rhaglen a ddarlledwyd yn ddiweddar ar sianel BBC, raglen o’r enw Life, yn dangos mwncïod yn dysgu defnyddio offer, a morfilod danheddog (killer whales) yn dysgu sut i hudo morloi i ffwrdd o lefydd diogel er mwyn gallu eu hela. Mae dysgu yn rhywbeth sy’n parhau ar hyd ein hoes. Rydyn ni i gyd yn dysgu. Meddyliwch amdanoch eich hun fel morfil neu epa yn dysgu sgil er mwyn gallu goroesi, os yw hynny’n eich helpu. Ond ceisiwch feddwl am ddysgu fel rhywbeth i’w gofleidio. Meddyliwch am addysg fel holi cwestiynau a bod yn dipyn bach o rebel ar adegau. Felly heddiw, holwch gwestiynau, dysgwch a cheisiwch ddeall, a gweld sut y gallwch chi wneud i’ch meddwl dyfu.

 

Amser i feddwl

Annwyl Dduw,

Gad i mi weld bod fy addysg a fy nysgu yn bethau y gallaf bob amser ychwanegu atyn nhw,

yn bethau fydd yn gallu ehangu fy meddwl a gwneud i mi ymestyn fy hun,

ac yn bethau fydd yn gallu ychwanegu rhywbeth i ni yn achos pob un ohonom,

i mi fy hun fel unigolyn, i ni fel casgliad o unigolion, ac i’r byd cyfan hefyd.

 
Emyn

 


Gwasanaethau Uwchradd >>