Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

ASTHMA

Afiechyd sy’n eich llesgáu, neu rywbeth y gallwch chi ei oresgyn?

gan Jude Scrutton


Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 3

Fersiwn Saesneg

Nod

Archwilio’r effaith y mae asthma yn ei gael ar unigolyn, a gweld sut y mae’n bosib goresgyn y cyflwr trwy ddefnyddio’r model o athletwyr a chwaraewyr llwyddiannus.

Paratoad a deunyddiau

Gwasanaeth        

  1. Ysgrifennwch restr o’r chwaraeon y mae’r myfyrwyr yn eu mwynhau, ac yr hoffen nhw gystadlu ynddyn nhw pe bydden nhw’n ddigon da, h.y. pêl-droed – Cwpan yr FA; criced – Y Lludw etc. . . .
  2. Dangoswch bwmp asthma neu anadlydd (inhaler). Gofynnwch i’r myfyrwyr beth ydyw.

    Holwch y myfyrwyr pwy sy’n gorfod defnyddio anadlydd fel hwn? Pa mor aml? Bob wythnos, bob dydd? Yn achlysurol, neu’n aml iawn?
  3. Dangoswch yr ystadegau sydd gennych chi am asthma ar y cyflwyniad PowerPoint. (Efallai yr hoffech chi ddangos hefyd fideo sy’n dangos beth sy’n achosi asthma, os oes modd i chi wneud hynny.)

    Edrychwch yn ôl ar y rhestr o’r chwaraeon a luniwyd gennych, a gofynnwch i’r myfyrwyr ddileu’r chwaraeon a’r gweithgareddau hamdden fydden nhw ddim yn gallu eu cyflawni i lefel uchel oherwydd eu bod yn dioddef gydag asthma. (Bydd y myfyrwyr yn debygol o nodi a dileu’r chwaraeon octen-uchel fel rhedeg marathon, pêl-droed, ac ati.

    Yna, dangoswch y rhestr ganlynol o enwau athletwyr a’u meysydd:

    Jerome Bettis – chwaraewr pêl-droed proffesiynol
    Bruce Davidson –Gemau Olympaidd, marchogaeth
    Tom Dolan – enillydd medal Gemau Olympaidd, nofio
    Kurt Grote – enillydd medal Gemau Olympaidd, nofio
    Nancy Hogshead – enillydd medal Gemau Olympaidd, nofio
    Jim ‘Catfish’ Hunter – chwaraewr pêl fas proffesiynol
    Miguel Indurain – yn enillydd Tour de France (bum gwaith) ac yn enillydd Olympaidd
    Jackie Joyner-Kersee – enillydd medal Gemau Olympaidd, trac
    Bill Koch – enillydd medal Gemau Olympaidd, sgïo traws gwlad
    Greg Louganis – enillydd medal Gemau Olympaidd, deifio o'r astell
    Tom Malchow – enillydd medal Gemau Olympaidd, nofio
    Debbie Meyer – enillydd medal Gemau Olympaidd, nofio
    Art Monk – chwaraewr pêl-droed proffesiynol
    George Murray – athletwr cadair olwyn ac enillydd Marathon Boston
    Robert Muzzio – enillydd decathlon
    Paula Radcliffe – deilydd record byd, rhedeg marathon
    Dennis Rodman – chwaraewr pêl-fasged proffesiynol
    Jim Ryun – enillydd medal Gemau Olympaidd, trac
    Alberto Salazar – rhedwr marathon
    Alison Streeter – deilydd record nofio’r Sianel 43 o weithiau
    Isaiah Thomas – chwaraewr pêl-fasged proffesiynol
    Jan Ullrich – enillydd Tour de France
    Amy van Dyken – enillydd medal Gemau Olympaidd, nofio
    Dominique Wilkins – chwaraewr pêl-fasged proffesiynol
    Kristi Yamaguchi – enillydd medal Gemau Olympaidd, sglefrio ffigur
  4. Dywedwch wrth eich cynulleidfa eich bod chi nawr yn mynd i ganolbwyntio’n benodol ar hanes Paula Radcliffe.

    Yn ystod y paratoadau ar gyfer y Gemau Olympaidd yn Beijing, fe soniodd Paula Radcliffe am sut y gallai’r asthma effeithio arni. Roedd dau beth a allai beri anhawster iddi. Un rheswm yw bod llawer o lygredd yn yr aer yn ardal Beijing. Mae rhai o’r athletwyr eraill hefyd wedi dweud eu bod yn bryderus am y llygredd. Y flwyddyn ddiwethaf  fe aeth gwyddonwyr ati i fesur y llygredd yn yr aer yn Beijing yn ystod mis Awst, y mis y bydd y Gemau yn cael eu cynnal. Fe welson nhw ei fod yn bur ddifrifol. Dywedodd rhai athletwyr efallai na fydden nhw’n rhedeg yn y rasys pellter hir oherwydd hynny. Roedden nhw’n pryderu y byddai’r llygredd yn niweidio’u hysgyfaint.

    Y pryder arall yw’r tymheredd yn y wlad ar yr adeg honno o’r flwyddyn. Mae’n boeth iawn a’r awyrgylch yn llaith iawn yn Beijing, ac nid yw’r math hwnnw o hinsawdd yn dda i redwyr marathon. Mae hinsawdd fwy claear a chlir yn well iddyn nhw. Os yw hi’n boeth a llaith mae’r rhedwyr yn chwysu llawer ac yn colli’r dwr o’u corff, sy’n anodd ei ailgyflenwi. A gall hynny achosi i wres y corff godi’n uchel ac achosi gorludded gwres.

    Dywedodd Paula nad oedd yn mynd i ofidio am y llygredd. Dywedodd y byddai angen iddi gael y ddos iawn o’i meddyginiaeth, ac wedyn na fyddai’n meddwl rhagor am y peth.

    Yr hyn yr oedd yn ei olygu, mewn gwirionedd, oedd na allai hi wneud unrhyw beth ynghylch y llygredd, felly doedd dim pwrpas iddi ofidio.

    Yr hyn yr oedd hi’n gofidio amdano, fodd bynnag, oedd y gwres a’r lleithder. A hynny am y byddai’n rhaid iddi baratoi ar gyfer yr amodau rheini. Er enghraifft, fe ofalai y byddai’n yfed digon o ddwr a diodydd egni cyn y ras, ac yn ystod y ras hefyd. Mae hi’n brofiadol iawn wrth ymwneud â hyn, ac yn gwybod sut i wneud y peth iawn.

    Dechreuodd Paula ddioddef o’r asthma pan oedd hi’n 14 oed, pryd y dechreuodd hi hyfforddi o ddifrif ar gyfer rhedeg. Teimlai ei bod yn dioddef tyndra yn ei brest, yn fyr o anadl, ac weithiau fe fyddai’n teimlo’n benysgafn. Ond erbyn hyn, mae’n rhedwraig o fri ac yn fyd-enwog. Mae’n delio â’i chyflwr trwy fod yn gwbl ddisgybledig ynghylch y ffordd y mae’n cymryd ei meddyginiaeth - mae’n cymryd y dos iawn ar yr adeg iawn. Mae hi hefyd yn gwybod sut i fesur cynhwysedd yr ysgyfaint, felly mae hi’n gwybod sut mae hi’n dod ymlaen.

    Mae Paula’n dweud nad yw’n meddwl bod yr asthma wedi effeithio ar ei gyrfa - os rhywbeth mae wedi ei gwneud yn fwy penderfynol o lwyddo a chyrraedd ei photensial llawn.

Amser i feddwl

Mae rhai gwersi da i’w dysgu wrth feddwl am Paula Radcliffe. Un wers yw, os oes problem iechyd gennych chi, yna mae dau beth y gallwch chi eu gwneud. Un yw bod yn ofalus iawn a disgybledig ynghylch yr hyn mae’r meddygon a’r arbenigwyr iechyd yn ei ddweud. Mae mor hawdd torri corneli ac anghofio ambell beth neu beidio â thrafferthu. Ond fe ddysgodd Paula’n fuan, os nad oedd hi’n ofalus gyda’i meddyginiaeth, yna roedd hi’n talu’r pris yn ei pherfformiad athletaidd.

Y peth arall y gallwch chi ei wneud yw dysgu trwy feddwl am benderfyniad Paula. Fe fyddai wedi bod yn hawdd iawn iddi ddefnyddio’r asthma fel esgus i beidio â gwneud rhai pethau. Ond yn wir, fe wnaeth hi’n hollol i’r gwrthwyneb a defnyddio’r asthma fel rhywbeth i’w hannog ymlaen. Mae athletwyr eraill a phobl eraill o fyd chwaraeon wedi gwneud yr un peth - y cricedwr Ian Botham a’r chwaraewr pêl-droed sy’n chwarae i Loegr Paul Scholes - mae’r ddau yn dioddef gydag asthma, ond mae’r ddau wedi dod yn enwog yn eu maes ac yn berfformwyr chwaraeon o fri.

Meddyliwch am y bobl rydych chi’n eu hadnabod sydd â chyflwr neu afiechyd a allai fod yn eu gwanychu. Byddwch yn ddiolchgar am y ffordd y maen nhw’n gweithio i oresgyn y gwendid posib hwnnw, a meddyliwch am sut y gallwch chi eu cefnogi pan fyddan nhw’n teimlo’n isel neu’n gweld bywyd yn galed.

Emyn

Cerddoriaeth ychwanegol a awgrymir

‘I believe’ gan R. Kelly, ar gael i’w llwytho i lawr.

 

 


Gwasanaethau Uwchradd >>