Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

DIWRNOD ASTHMA’R BYD


3 Mai 2011

gan Tim a Vicky Scott

Eleni, mae Diwrnod  Asthma’r Byd ar 3 Mai, a’i fwriad yw codi ymwybyddiaeth am asthma a gwella’r gofal sy’n ymwneud ag asthma ledled y byd. Mae asthma’n effeithio ar un  bob deg o blant y byd. 


Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 3

Fersiwn Saesneg

Nod

Codi ymwybyddiaeth am effaith byw gyda symptomau asthma, ac am yr hyn sy’n bosib ei wneud i reoli’r cyflwr.

Paratoad a deunyddiau

Gwasanaeth      

  1. (Dangoswch y pwmp asthma i’r myfyrwyr. Holwch ydyn nhw’n gwybod beth ydyw, ac at beth mae’n cael ei ddefnyddio.)

    Beth yw asthma? Mae asthma’n effeithio ar yr ysgyfaint a’r ffordd rydyn ni’n anadlu. Dydy asthma ddim yn glefyd newydd. Roedd meddygon yng Ngroeg a Tsieina’r Hen Fyd yn gyfarwydd â’r cyflwr. Heddiw, mae’n wybyddus bod tua 100 miliwn o bobl y byd ag asthma. Bydd pwl o asthma’n digwydd pan fydd y llwybrau anadlu (bronchioles) sy’n cario’r ocsigen i’r ysgyfaint yn culhau ac yn mynd yn llidiog. Yna, mae’r unigolyn yn cael anhawster i anadlu. Mae’n effeithio ar dros 5.2 miliwn o bobl Prydain. Mae hynny’n golygu bod un person ag asthma mewn un o bob pum cartref ym Mhrydain.
  2. Rhai o’r pethau sy’n gallu achosi pwl o asthma i rywun sydd â’r cyflwr arno yw: paill planhigion, gronynnau o lwch, blew anifeiliaid anwes, mwg sigaréts, a gorymarfer. Gall pwl o asthma ddigwydd yn sydyn, er bod y rhai hynny sy’n dioddef o’r cyflwr yn dod i ddysgu adnabod y symptomau sy’n rhybudd iddyn nhw - fel trwyn yn cosi, penysgafnder neu deimlad chwil. Mae’n bosib iddyn nhw felly wneud rhywbeth i helpu eu hunain cyn i’r pwl fynd yn rhy ddrwg.
  3. Sut beth yw bod ag asthma? Yn achos llawer un sydd heb fod yn dioddef o’r cyflwr, fe fydd rhedeg i fyny’r grisiau’n rhy sydyn yn gallu achosi iddo ef neu hi fod yn fyr o wynt. Dyma un o symptomau mwyaf cyffredin asthma, ynghyd â pheswch, y galon yn curo’n gyflymach, gwich yn y frest, chwysu a chaethder yn y frest. Gall asthma effeithio ar wahanol bobl mewn gwahanol ffyrdd.
  4. Pa gymorth sydd i’r rhai sy’n dioddef o’r cyflwr? Er mwyn osgoi cael pwl o asthma mae’r rhai sy’n asthmatig yn ceisio cadw draw oddi wrth bethau sy’n achosi’r pyliau. Mae’r rhan fwyaf o’r feddyginiaeth sydd i’w gael at yr asthma’n dod mewn pwmp neu anadlydd (inhaler), a chaiff y pwmp ei ddefnyddio i anadlu’r feddyginiaeth fel y bydd yn cyrraedd yr ysgyfaint yn gyflym er mwyn lleddfu’r symptomau cyn gynted â phosib. Mae dau fath o bwmp neu anadlydd y bydd pobl yn eu defnyddio i wella symptomau’r asthma:

    - anadlydd sy’n lleddfu, sy’n helpu i ymlacio’r cyhyrau o gwmpas y llwybrau anadlu yn ystod pwl o asthma, i’w gwneud hi’n haws i’r unigolyn anadlu unwaith eto.
    - anadlydd sy’n atal pwl, sy’n helpu o flaen llaw i leddfu ac esmwytho’r llwybrau anadlu. Mae hynny’n golygu y bydd y rhai sy’n dioddef yn llai tebygol o gael anhawster i anadlu pan fyddan nhw’n agos at rywbeth all achosi pwl o asthma.
  5. Beth fyddech chi’n ei wneud pe byddech chi gyda rhywun sy’n cael pwl o asthma? Yn gyntaf, fe ddylech chi beidio â chynhyrfu a chadw’n dawel. Helpwch yr unigolyn sy’n cael y pwl i gymryd ei feddyginiaeth, gwrandewch arno, ei gysuro gan ei annog i anadlu’n ddwfn ac araf. Peidiwch â cheisio gwneud iddo orwedd am fod hynny’n gallu culhau’r llwybr anadlu. Os nad yw’r pwmp sydd ganddo’n cael effaith ar ôl 5 neu 10 munud, fe ddylech chi alw doctor neu ambiwlans. Fe ddylech chi wneud hynny hefyd os yw’r unigolyn yn mynd yn drallodus neu’n methu siarad yn iawn gyda chi.
  6. Sut mae rhywun yn cael asthma? Dydy asthma ddim yn gyflwr heintus – ddim yn rhywbeth rydych chi’n ei ddal oddi wrth rywun arall. Dydy gwyddonwyr ddim yn sicr sut mae’n dechrau, ond fe wyddon nhw bod y cyflwr yn gallu dechrau ar unrhyw adeg mewn bywyd. Mae’n dod yn fwyfwy cyffredin yn y byd datblygedig. Mae’n bosib bod ffactorau amgylcheddol a ffactorau cymdeithasol yn cyfrannu tuag at wneud asthma’n beth sy’n dod yn fwyfwy cyffredin erbyn hyn. Er enghraifft:

    – llygredd aer
    – bwydydd wedi'u prosesu
    – mamau’n ysmygu tra maen nhw’n feichiog, sy’n cynyddu’r risg i’r plant fod yn asthmatig.
    – tai modern gyda dim ond ychydig o awyriad, mwy o wres canolog mewn adeiladau, mwy o wydro dwbl, mwy o garpedi a mwy felly o gyfle i widdon llwch ty fagu (house dust mites).

Amser i feddwl

Gall pwl o asthma fod yn brofiad brawychus, ond y newydd da yw bod asthma, trwy help meddyginiaethau modern, yn gyflwr sy’n bosib ei reoli. Tra mae’n bosib i asthma effeithio ar unrhyw un o unrhyw oed, mewn unrhyw le, (er ei fod yn tueddu i fod yn waeth ymysg pobl ifanc), does dim rhaid i’r cyflwr rwystro neb rhag mwynhau bywyd a byw bywyd llawn.

Gweddi

Arglwydd Dduw, diolch i ti am y rhodd o anadl bywyd.
Rydyn ni’n gweddïo dros y rhai hynny sy’n dioddef gydag asthma
y byddan nhw’n canfod dy dangnefedd di pan fyddan nhw’n teimlo bod pwl ar ei ffordd,
ac rydyn ni’n gweddïo y byddan nhw’n gallu cael help trwy gyfrwng eu meddyginiaeth a chan eu teuluoedd, eu ffrindiau a’u doctoriaid.

Emyn

 

 


Gwasanaethau Uwchradd >>