Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

PWY SYDD AR FAI?

gan Tim Scott

Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 4 /  Cyfnod Allweddol 5

Nod

Helpu’r myfyrwyr i feddwl am y diwylliant o feio, ‘blame culture’, sydd yn ein cymdeithas heddiw, a deall bod gweld bai ar rywun arall, neu feio Duw am sefyllfaoedd yn ein bywyd, yn gallu gwneud mwy o niwed nac o ddaioni.

Paratoad a deunyddiau

Gwasanaeth        

  1. Fyddwch chi’n chwarae’r ‘gêm feio’, yn fwriadol neu’n anfwriadol? Yn ein cymdeithas heddiw, fel y gwelwn ni’n aml ar y teledu neu yn y papurau newydd¸ mae pobl o hyd yn chwilio am rywun i’w feio pan fydd pethau’n mynd o chwith. Allwch chi feddwl am enghreifftiau o hyn, achosion sydd wedi bod yn amlwg ar y cyfryngau yn ddiweddar? (Dangoswch rai o’r lluniau o eitemau newyddion diweddar i’r myfyrwyr).
  2. Yn ein bywydau ni ein hunain, pan fydd pethau’n mynd  o chwith, a ninnau’n teimlo’n anhapus, mae’n hawdd iawn i ni chwilio am rywun arall i roi’r bai arno. Mae awydd cryf ynom i weld bai ar rywbeth, neu rywun arall (yn cynnwys Duw), am y ffordd rydyn ni’n teimlo.
  3. Beth ydi ‘bai’?
    Ein hagwedd tuag at yr hyn sy’n digwydd o’n cwmpas, yn seiliedig ar ein hamharodrwydd i dderbyn cyfrifoldeb am gamgymeriadau. Mewn unrhyw sefydliad, fe all diwylliant o weld bai ar rywun arall ddatblygu lle mae ofn neu ddiffyg ymddiriedaeth. Mae pobl yn dewis rhoi’r bai ar rywun arall yn hytrach na chymryd y cyfrifoldeb eu hunain am ryw gamgymeriad, rhag ofn cael eu ceryddu neu eu cosbi. Canlyniad hyn yw amharu ar arloesedd, atal y parodrwydd y gymryd risg, a mygu creadigrwydd, oherwydd bod pobl yn amharod i ddangos menter bersonol rhag ofn cael eu beirniadu.
  4. Fe fydd sefydliadau llwyddiannus yn cydnabod bod angen iddyn nhw greu diwylliant o gyfrifoldeb a pheidio â rhoi lle i’r diwylliant o feio wreiddio. Mewn sefydliadau o’r fath, fe fydd y rheolwr yn cymryd y cyfrifoldeb am ffaeleddau neu gamgymeriadau’r tîm ym mhob achos ar wahân i anonestrwydd ac ymddygiad anfoesegol. Fe fydd rheolwr neu arweinydd da - ac fe fydd rhai ohonoch chi’n rheolwyr ac arweinwyr ryw ddydd - yn egluro i bobl, os byddan nhw’n gwneud camgymeriad, y peth gorau i’w wneud yw cyfaddef yn agored a gonest, ac yna fe fydd yn bosib canolbwyntio ar helpu i gywiro’r camgymeriad cyn gynted â phosib. Mewn diwylliant o feio, fyddai neb yn cyfaddef ar ôl gwneud camgymeriad, ac fe fyddai’r camgymeriadau’n cael eu cuddio nes byddai’r sefyllfa bron yn argyfwng.
  5. Mae rhai rhaglenni teledu fel The Apprentice er enghraifft, yn awgrymu bod rhoi bai ar bobl eraill yn adloniant da. O wythnos i wythnos, fe fydd pobl yn gwylio’r rhaglen yn awyddus iawn i weld wrth bwy y mae Sir Alan Sugar yn mynd i ddweud, ‘You’re Fired!’ Ond, mewn gwirionedd, mae pawb yn gallu gwneud camgymeriadau, ac mae’r entrepreneuriaid mwyaf llwyddiannus yn aml wedi gwneud sawl camgymeriad yn eu tro, ond wedi dysgu oddi wrth y camgymeriadau hynny. Felly, mae’r rhaglen yn gallu bod braidd yn afrealistig.
  6. Mae gwleidyddion yn aml yn cael eu stereoteipio fel pobl sy’n hoffi taflu’r bai ar bobl eraill. Mae hynny wedi creu diffyg ymddiriedaeth mewn gwleidyddion, ac nid yw hynny’n beth da i ddemocratiaeth.
  7. Mewn geiriau eraill, mae chwarae’r gêm feio yn gallu bod yn beth dinistriol, ac fe allwn ni fod yn ei chwarae heb sylweddoli ein bod yn gwneud hynny. Er enghraifft, fe allai rhywun feddwl, ‘Rydw i’n anhapus oherwydd dydi X byth yn rhoi sylw i mi.’ Tra bod yr hyn y mae pobl eraill yn ei wneud yn gallu cyfrannu at y sefyllfa, ac mae ein hamgylchiadau a’n sefyllfaoedd unigol yn dylanwadu ar ein bywyd, mae gan bawb ddewis. Efallai bod pobl wedi brifo’ch teimladau trwy fod yn anystyriol, yn gas neu’n angharedig, ond beth wnewch chi ynghylch hynny? Fe allwch chi ddewis sut i ymateb. Mae’n bosib na allwch chi newid y ffordd y mae pobl eraill yn ymddwyn, ond fe allech chi gael bywyd hapusach os gallwch chi ddysgu maddau iddyn nhw a pherthnasu â nhw mewn ffordd wahanol.
  8. Pam rydyn ni’n chwarae’r ‘gêm feio’? Efallai ei bod hi’n haws o lawer dweud mai rhywun arall sy’n gyfrifol am y ffordd rydyn ni’n teimlo. Hefyd, pan fydd rhywbeth drwg neu annisgwyl wedi digwydd - mae’n anodd iawn rhagweld beth sy’n digwydd mewn bywyd, ac mae pethau anffodus yn gallu digwydd - mae’n gallu bod yn anodd i ni gydnabod bod yn rhaid i ni newid rhywbeth yn ein bywyd ein hunain, neu yn y ffordd rydyn ni’n gwneud rhai pethau, os ydyn ni am ganfod hapusrwydd unwaith yn rhagor.
  9. Dyma rai pethau ymarferol y gallwch chi eu gwneud i atal eich hun rhag syrthio i’r trap o chwarae’r ‘gêm feio’. Er nad yw cymryd cyfrifoldeb yn rhywbeth y gall rhywun ei ddysgu i chi, mae’n rhywbeth y mae’n rhaid i chi ei wneud eich hun:

    (a) Rhaid i chi dderbyn y sefyllfa pan fyddwch chi wedi methu, a dysgu o’r profiad - byddwch yn agored, yn onest ac yn barod i ddysgu.

    (b) Pa bryd bynnag y byddwch chi’n gallu cymryd cyfrifoldeb, yna gwnewch hynny, hyd yn oed gyda’r pethau lleiaf.

    (c) Peidiwch ag iselhau eich hun gan feddwl dydych chi ddim yn ddigon da - cofiwch fod Duw’n eich caru a’ch bod yn hanfodol werthfawr.

Amser i feddwl

Yn y pen draw, fydd chwarae’r gêm feio ddim yn ein bodloni ni - fe fydd yn gwneud i ni deimlo’n anhapus, yn chwerw, ac yn anfaddeugar.

Gadewch i ni ddweud, ‘mae’n ddrwg gen i’:

Mae’n ddrwg gen i am yr adegau hynny pan na fyddwn ni’n cymryd cyfrifoldeb drosom ein hunain, ddim yn gyfrifol am ein dewisiadau, nac am y ffordd rydyn ni’n byw ein bywyd.

Helpa ni i fod yn gyfrifol am ein gweithredoedd ein hunain, fel na fydd rhaid i ni mwyach chwilio am rywun i roi’r bai arno, a chwarae’r ‘gêm feio’.

 

Emyn

 


Gwasanaethau Uwchradd >>