Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

PA MOR BWYSIG YW GWENYN?

gan Helen Bryant


Addas ar gyfer ar gyfer yr Ysgol Gyfan

Nod  

Meddwl pa mor bwysig yw gwenyn yn economi ac ecoleg y byd.

Paratoad a deunyddiau

Gwasanaeth      

  1. Tybed faint ohonoch chi sy’n gallu meddwl beth yw’r cysylltiad rhwng y pethau canlynol: Winnie the Poo, blodau, cnydau, llefrith neu laeth, gwartheg, ac economi’r byd? Unrhyw awgrym? Wel, yr un peth sy’n cysylltu’r rhain i gyd yw gwenyn. Y gerddoriaeth glywsoch chi wrth i ni ddod i mewn oedd ‘The Flight of the Bumblebee’, ac wrth wrando eto, ceisiwch ddarlunio’r wenynen yn eich meddwl. (Chwaraewch y gerddoriaeth eto.)
  2. Creaduriaid bach yw gwenyn. Mae rhai’n eich pigo, ond cofiwch, os yw gwenynen yn eich pigo fe fydd yn marw wedyn. Ac felly, yn wahanol i’r cacwn (wasps), dim ond os daw hi i'r pen arni y bydd y wenynen yn pigo. Mae un olygfa yn y rhaglen deledu Friends, rhwng Joey a Phoebe, lle mae Joey yn honni bod yn anhunanol ac yn gadael i’r wenynen ei bigo. Ond, fel mae Phoebe’n dweud, mae’r wenynen wedi marw wedyn, ac felly mae Joey yn rhywun sydd wedi lladd gwenynen. Mae hi’n dadlau nad yw Joey mor anhunanol wedi’r cyfan - mae wedi achosi marwolaeth y wenynen!
  3. Y rheswm pam rydw i eisiau sôn am wenyn heddiw yw, er eu bod yn greaduriaid bach iawn ac yn ddi-nod, maen nhw mewn gwirionedd yn bwysig iawn i ni yn ein bywydau o ddydd i ddydd, ac yn ddylanwadol iawn. Mae’r gwenyn mêl yn hynod o bwysig yn ein byd, ac mae gofyn i ni edrych arnyn nhw mewn ffordd wahanol. Fe allwn ni ystyried hefyd bod pethau bach yn aml yn gallu bod yn hanfodol i ni.
  4. Nid dim ond cynhyrchu mêl y mae’r gwenyn. Wrth iddyn nhw hedfan yma ac acw, maen nhw’n peillio pob math o wahanol blanhigion sy’n cynhyrchu ffrwythau a llysiau, a fydd yn y pen draw yn cyrraedd ein bwrdd bwyd. Mae rôl y gwenyn mor bwysig yn y gadwyn fwyd fel y lluniodd y Swyddfa Archwilio Genedlaethol (The National Audit Office) ymchwil yn y flwyddyn 2007 i weld faint oedd gwerth gwenyn mêl i economi’r D.U. Fe ddaethon nhw i’r casgliad bod yr hyn y mae’r gwenyn yn ei gyflawni’n werth tua £200 miliwn i’r economi bob blwyddyn. Roedd gwerth manwerthiant y cynnyrch y maen nhw’n ei beillio yn nes at  £1 biliwn. Mae hynny gyfwerth â’r hyn y mae West End yn Llundain yn ei gyfrannu tuag at economi’r D.U. ac yn gyfwerth hefyd â’r hyn y mae’n ei gostio bob wythnos i ariannu rhyfel America yn Iraq. Pe byddem yn colli ein gwenyn i gyd, neu fod eu niferoedd yn gostwng yn arwyddocaol, fe fydden ni’n gweld colli ffrwythau fel mefus, mafon, pêrs ac afalau. Fe fyddai prinder llefrith hefyd gan fod y gwenyn yn peillio’r meillion y mae’r gwartheg llaeth yn eu bwyta yn y borfa.
  5. Yn anffodus, mae ein gwenyn yn prinhau, ac mae rhybuddion gresynus ynghylch eu  difodiant erbyn y flwyddyn 2018. Fyddwn ni ddim yn clywed y swn suo hyfryd yn ein gerddi yn yr haf wedyn. A fydd neb yn aros i feddwl sut yn y byd y mae’r wenynen bwm fawr (bumblebee) yn gallu codi ei hun hyd yn oed oddi ar y ddaear i hedfan. Er bod sawl anifail yn wynebu difodiant, mae tynged y gwenyn yn amlygu’n fwy nag yn achos creaduriaid eraill efallai pam y mae’n bwysig gofalu am ein hamgylchedd.
  6. Fe allai rhai wneud cadw gwenyn yn weithgaredd hamdden iddyn nhw’u hunain, er y byddai’n costio tipyn i wneud hynny. Felly, peidiwch â mynd adref a gofyn i’ch rhieni am gwch gwenyn yn anrheg pen-blwydd a gofyn gewch chi ei osod ym mhen draw’r ardd! Ond fe allai cornel mewn gardd fod yn westy i wenyn! Fe fydd y frenhines mewn haid o wenyn yn gaeafgysgu ac maen nhw’n tyllu i ddod o hyd i le i gysgu yn y pridd dros y gaeaf. Fe fyddai eich gwesty gwenyn yn rhoi lle gweddol ddiogel i frenhines. Neu’n well fyth, fe allech chi ddefnyddio’r darn sbâr hwnnw yng ngwaelod yr ardd, os oes gennych chi un, i hau hadau blodau gwylltion. Mae’r lleihad yn y nifer o wenyn yn rhannol oherwydd bod y plaladdwyr a’r chwynladdwyr y mae amaethwyr wedi bod yn eu defnyddio i chwistrellu ar y cnydau er mwyn lladd plâu a chwyn wedi peri lladd y gwenyn a’r blodau gwyllt hefyd. Trwy hau hadau blodau gwyllt (mae digon o hadau i’w cael yn y rhan fwyaf o’r canolfannau garddio) fe fyddech chi’n creu rhywbeth sydd nid yn unig yn hyfryd i edrych arno ond hefyd yn helpu’r eco-system o’ch cwmpas, ac ar yr un pryd yn helpu i achub bywydau’r gwenyn.
  7. Fyddai’r haf ym Mhrydain ddim yr un fath heb swn suo’r gwenyn. Felly, pan fyddwch chi’n mynd i daro’r wenynen honno neu ei hanfon oddi wrthych chi, cofiwch fod ar y wenynen fwy o’ch ofn chi nag ydych chi ei hofn hi. Cofiwch hefyd bod pethau bach weithiau’n bwysicach nag a feddyliech chi.

 

Amser i feddwl

Dangoswch y lluniau sydd gennych chi o’r gwenyn.

Rhyfeddwch at y ffaith bod creaduriaid mor fach mor hynod o bwysig ym mharhad y byd.

Yn eich dychymyg, ystyriwch y gwenyn a cheisiwch feddwl beth maen nhw’n ei olygu i chi:

– diwrnod diog yn yr haf

– mefus

– gwydraid o lefrith?

A byddwch yn ddiolchgar am y gweithwyr bach prysur rheini sydd i’w gweld yn y gerddi a’r caeau.

Gweddi

Rydyn ni’n meddwl am y gwenyn, ac rydyn ni’n diolch i ti bod creadur mor fach mor bwysig.

Gad i ni gofio heddiw nad pethau mawr yw’r pethau pwysicaf bob tro, A gad i ni fod yn ddiolchgar am y gwahanol greaduriaid bach ac unigryw sy’n rhan o’n bywydau ni.

Emyn


Gwasanaethau Uwchradd >>