Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

DYDD Y CADOEDIAD

11 Tachwedd 2010

gan y Parch. Alan M. Barker

Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 3

Fersiwn Saesneg

Nod

Archwilio arwyddocâd 11 Tachwedd, Dydd y Cadoediad.

Paratoad a deunyddiau  

Gwasanaeth

Gellid defnyddio’r gwasanaeth hwn cyn 11 Tachwedd i baratoi ar gyfer cadw dau funud o ddistawrwydd.

  1. Atgoffwch gymuned yr ysgol fod 11 Tachwedd yn aml yn cael ei alw’n Ddydd y Cadoediad. Eglurwch fod y gair Cadoediad yn cyfuno dau air arall, sef ‘cad’ ac ‘oedi’ neu ‘oediad’.  Gwahoddwch bawb i egluro ystyr y geiriau hyn drwy gyfeirio at eiriau tebyg fel cadfridog, cadlywydd, a’r cadlanciau.  Ystyr cadoediad yw ‘rhoi’r gorau i frwydro’ – sef bod yn llonydd.
  2. Mae 11 Tachwedd yn cael ei alw’n Ddydd y Cadoediad gan mai ar y dyddiad hwn y daeth y Rhyfel Mawr, sef y Rhyfel Byd Cyntaf, i ben yn 1918.  Cytunwyd y dylai’r brwydro ddod i ben ar ‘yr unfed awr ar ddeg o’r unfed diwrnod ar ddeg o’r unfed mis ar ddeg’.  Mewn ychydig dros bedair blynedd, roedd 8.5 miliwn o bobl wedi marw, a 20 miliwn yn rhagor wedi cael eu hanafu yn y gwrthdaro.  Roedd y golled mor enfawr fel bod dynion o bron pob un pentref a thref heb ddychwelyd adref ar ôl bod yn rhan o’r brwydro.
  3. (Dewisol) Adlewyrchir hyn mewn cerdd gan Edward Thomas. Gwahoddwch gymuned yr ysgol i ymateb i’r gerdd ‘The Cherry Trees’.  Roedd y bardd yn un o’r rhai a gafodd ei ladd yn y rhyfel. Mae’n canu o’i brofiad pan oedd wrthi yn ymladd yn y rhyfel. Mae’n darlunio golygfa hardd o betalau blodau’r gwanwyn wedi disgyn o’r coes ar hyd ffordd wledig. Mae’r petalau tlws yn edrych fel conffeti priodas. Ond, mae teimladau o dristwch mawr yn pylu llawenydd y gwanwyn. Hon oedd y ffordd y martsiodd y dynion ar ei hyd wrth iddyn nhw ymadael i fynd i ymladd yn Ffrainc, a dydyn nhw ddim yn dod yn ôl.  Un o ganlyniad tristaf y Rhyfel Mawr oedd bod cymaint o’r dynion ifanc na ddaeth yn ôl, roedden nhw wedi cael eu lladd. Oherwydd hynny roedd llawer o ferched ifanc heb briodi wedi iddyn nhw golli eu cariadon yn y rhyfel.

        Neu, os byddwch chi’n dewis trafod y gerdd ‘Rhyfel’, gan Hedd Wyn, mae hon yn fwy cignoeth. Cafodd y bardd hwn ei ladd yn y Rhyfel   

        hefyd ysywaeth. Mae yntau’n canu o brofiad. Mae’n sôn am y ‘gwaed yn gymysg efo’r glaw’ a chysgod y rhyfel ‘ar fythynnod tlawd’. Yr un

        yw’r teimlad o golled y mae’r teuluoedd a’r rhai sydd wedi’u gadael ar ôl yn ei deimlo ag yng ngherdd Edward Thomas.

  1. Flwyddyn ar ôl i’r rhyfel ddod i ben, gofynnodd y Brenin, Siôr V, i’r bobl gofio ac anrhydeddu pawb a fu farw wrth wasanaethu eu gwlad.  Cynhaliwyd dau funud o dawelwch am 11 o’r gloch ar yr unfed diwrnod ar ddeg o’r unfed mis ar ddeg.  Flwyddyn ar ôl diwedd y rhyfel, nid swn gynnau a dawelwyd ar Ddydd y Cadoediad ond swn strydoedd prysur a’r traffig.
  2. Bron ganrif yn ddiweddarach, mae Dydd y Cadoediad yn parhau i fod yn amser i gofio’r rhai a fu farw mewn rhyfeloedd.  Yn anffodus, nid y Rhyfel Mawr oedd ‘y rhyfel i roi terfyn ar bob rhyfel’ fel yr oedd rhai wedi ei obeithio.  Defnyddir y diwrnod hefyd i gofio pawb a fu farw mewn rhyfeloedd er 1918 – yr ail Ryfel Byd, Rhyfel y Gwlff a’r gwrthdaro sy’n parhau i ddigwydd mewn llefydd fel Afghanistan, er enghraifft.
  3. Amlinellu sut bydd y ddau funud o dawelwch yn cael ei gadw gan gymuned yr ysgol.  Bydd yn gyfle i bawb sefyll yn llonydd.

    Beth fydd aelodau cymuned yr ysgol yn ei feddwl a’i deimlo yn ystod y cyfnod hwnnw?
    Awgrymwch y gellid meddwl am sawl peth a phrofi bob math o deimladau:
    . . . y tristwch a’r gofid a ddaw yn sgil rhyfel
    . . . diolchgarwch am waith y rhai sy’n gwasanaethu yn y lluoedd arfog
    . . . teimlad o falchder a pherthyn
    . . . synnwyr cryf o’r angen i weithio a gweddïo dros heddwch.
  4. Efallai y byddai’n well gan Ysgolion Eglwys gyfeirio at adnod o Salm 46: ‘Ymlonyddwch, a dysgwch mai myfi sydd Dduw.’  Gall sefyll a bod yn llonydd ein helpu ni i feddwl am bethau sy’n bwysig iawn.

Amser i feddwl

Gellid cyflwyno cyfnod o dawelwch drwy ddarllen ‘The Cherry Trees’, y gerdd ‘Rhyfel’, neu anogaeth syml fel a ganlyn:
Gadewch i ni ymdawelu a chofio.

Gellid cloi’r gwasanaeth gyda’r geiriau traddodiadol yn y Gymraeg neu’r Saesneg:

Pan elo’r haul i lawr, ac ar wawr y bore, ni â’u cofiwn hwy.

(Pawb gyda’i gilydd) Ni â’u cofiwn hwy.

Neu os yw’r geiriau Saesneg yn fwy cyfarwydd i chi:

At the going down of the sun, and in the morning, we will remember them.

(Pawb gyda’i gilydd) We will remember them.

Neu efallai yr hoffech chi ddiweddu’r gwasanaeth gyda’r Weddi Heddwch Fyd-eang yn cael ei hoffrymu gan aelodau o gymuned yr ysgol.

Y Weddi Heddwch Fyd-eang

Arwain fi o farwolaeth i Fywyd,
o anwiredd i Wirionedd.

Arwain fi o anobaith i Obaith,
o ofn i Ymddiriedaeth.

Arwain fi o gasineb i Gariad,
o ryfel i Heddwch.

Boed i Heddwch lenwi ein calonnau,
ein byd, ein bydysawd.

Emyn

 


Gwasanaethau Uwchradd >>