Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

NOS GALAN GAEAF

(hanes) 

gan Jude Scrutton


Addas ar gyfer Cyfnod Allweddol 3

Nod

Ystyried gwreiddiau traddodiad Noson Calan Gaeaf. 

Paratoad a deunyddiau

Gwasanaeth       

  1. Gofynnwch i’r myfyrwyr nodi eu hoff ddyddiau gwyl. (Lluniwch restr ar y siart troi.) 

    Holwch: Pa rai o’r rhain sy’n wyliau Cristnogol? Pa rai sydd ddim yn wyliau Cristnogol? Fe allai’r myfyrwyr nodi bod dathlu Calan Gaeaf yn draddodiad paganaidd neu’n anghristnogol. Dyma sail dda i ddechrau’r gwasanaeth. Mae’n bosib y bydd rhai myfyrwyr yn meddwl mai dathliad Americanaidd yw Calan Gaeaf (dyna feddyliais i!). 
  2. Hanes Calan Gaeaf

    –  Credir bod gwreiddiau dathlu Nos Calan Gaeaf yn yr wyl Geltaidd hynafol, Samhain. Roedd yr wyl hon, a oedd yn cael ei chadw ar ddiwrnod cyntaf mis Tachwedd, yn nodi dechrau’r gaeaf. Roedd y bobl yn credu y byddai’r ffordd i’r byd arall ar agor ar wyl Samhain, ac fe fydden nhw’n cynnau coelcerthi ac yn gwisgo dilladau arbennig er mwyn cadw ysbrydion draw.

    –  Yn yr wythfed ganrif, fe ddynododd y Pab Gregori III y diwrnod cyntaf o Dachwedd fel diwrnod i anrhydeddu’r holl saint a’r merthyron. Roedd yr wyl, Gwyl yr Holl Saint (All Saint’s Day) neu All Hallows, fel y gelwid hi ers talwm, yn cynnwys rhai o draddodiadau gwyl Samhain. 

    Roedd y noson cynt yn cael ei galw’n All Hallows’ Eve, a’r geiriau hynny a ddatblygodd ymhen amser i fod yn Halloween. (Dangoswch sut mae’r gair hwn wedi newid dros y blynyddoedd.)

    –  Yn yr unfed ganrif ar bymtheg, fe wnaeth y dramodydd William Shakespeare grynhoi’r teimlad poblogaidd am Galan Gaeaf yn un o’i ddramâu:

    Tis now the very witching time of night,
    When churchyards yawn and hell itself breathes out
    Contagion to this world
    .’
                                                                  o’r ddrama Hamlet 

    –  Yn ôl pob golwg , yn America y dechreuodd y syniad o ‘trick or treat’, lle mae’r dathliadau wedi troi’n rhywbeth llawer mwy masnachol gyda ffilmiau Hollywood. (Rhybuddiwch y myfyrwyr am bryderon a phroblemau curo ar ddrysau pobl ddieithr: fe allai fod yn weithred beryglus ymwneud â dieithriad, ar wahân i weithred allai amharu ar gartrefi lle mae babanod bach neu bobl oedrannus neu fregus yn byw, pobl y byddai’n hawdd eu dychryn ac a fyddai’n dioddef o gael eu blino.)
  3. Dros amser, fe ddatblygodd yr arferion Calan Gaeaf yn ddigwyddiad cymunedol seciwlar, a’i nodweddion yn canolbwyntio mwy ar y plant. 

    Mewn nifer o wledydd ledled y byd, wrth i’r dyddiau fyrhau a’r nosweithiau’n oeri, mae pobl yn dal i hebrwng misoedd y gaeaf trwy ddod ynghyd gan wisgo gwisgoedd neilltuol a rhannu melysion.

    (Rhowch gyfle i rai o’r myfyrwyr roi cynnig ar un neu ddwy o’r gemau a nodwyd ar y dechrau: gwelwch yr adran ‘Paratoad a deunyddiau’.)

Amser i feddwl

Meddyliwch am Nos Galan Gaeaf rydych chi wedi’i mwynhau.

Sut gallwn ni wneud Nos Galan Gaeaf eleni’n hwyl ac yn ddiogel i bawb?

Gweddi

‘Crist, ein Harglwydd,
fe ddioddefaist ti, ac fe gefaist ti dy demtio.
Mae gen ti’r nerth i helpu’r rhai hynny
y mae’r diafol yn ymosod arnyn nhw,
oherwydd ti yw’r un sy’n rhoi cefnogaeth i bob Cristion.
O Arglwydd, gwarchod gyda dy law dde
y rhai hynny sy’n ymddiried yn dy enw.
Gwared nhw rhag yr Un Drwg,
a rho iddyn nhw lawenydd tragwyddol.

Amen.’
              addasiad o weddi Sant Gregori o Khandzta (759–861)

Emyn

Cerddoriaeth ychwanegol a awgrymir

Chwaraewch y gerddoriaeth ‘Thriller’ gan Michael Jackson (mae’n bosib y gallech chi chwarae’r fersiwn YouTube, gyda’r fideo – ond gwiriwch yr hawlfraint)

 


Gwasanaethau Uwchradd >>