Y Wefan Gwasanaethau

Gwasanaethau Cyfredol - Uwchradd

DIWRNOD Y DERBY

Emily Wilding Davison a’r bleidlais i ferched 

gan Brian Radcliffe

Addas ar gyfer yr Ysgol gyfan

Nod

Annog y myfyrwyr i ystyried eu hymrwymiad i achos pwysig.

Paratoad a deunyddiau

Gwasanaeth

        

Arweinydd (fel pe byddai'n sylwebydd chwaraeon) Croeso, ar y diwrnod hyfryd hwn o Fehefin, i'r Derby yn Epsom 1913. Ynghyd â bod y prif ddigwyddiad yn nhymor rasio ceffylau ar y gwastad, mae'r ras heddiw yn cynnig cyfle i'r elit o blith y gymdeithas yn Llundain weld, a chael eu gweld. Mae Ei Fawrhydi'r Brenin Siôr y Pumed yn bresennol, ynghyd â sawl aelod o'r teulu brenhinol, yn cynnwys y Frenhines Mary. Maen nhw yma i gefnogi Anmer, ceffyl o'u stablau eu hunain, sy'n cael ei farchogaeth heddiw gan y joci enwog Herbert Jones.

Mae'r ceffylau'n awr wedi cychwyn, ac yn carlamu i lawr y llain syth o’r man cychwyn. Gan mai sbrint yw'r ras, fe ddylen nhw ddod i'r golwg yn fuan.

Mae'n ddrwg gen i ddweud ond nid yw Anmer wedi cael dechreuad rhy dda i'r ras, ac mae'n drydydd o'r ceffyl olaf fel y maen nhw'n cymryd congl lem Tattenham Corner er mwyn cyrraedd y llain syth ar ddiwedd y ras.

O! Na! Fedra' i ddim coelio'r hyn rwy'n ei weld! Mae dynes wedi gwyro o dan y ffens ac ar y trac. Mae'r rhan fwyaf o'r ceffylau yn y ras wedi mynd heibio iddi, ond mae hi'n bwrw ei hun at geffyl y Brenin, ac yn ymestyn i gyrraedd ei ffrwyn. Mae Anmer wedi ei tharo'n galed, gan luchio corff y ddynes i fyny i'r awyr, ac mae'r joci wedi cael ei daflu dros ben y ceffyl.

Darllenydd 1 Y ddynes oedd Emily Wilding Davison, aelod adnabyddus o'r 'Suffragettes' - Mudiad dros Hawliau Merched.

Darllenydd 2 Mudiad oedd y 'Suffragettes' a sefydlwyd ym mlynyddoedd olaf y bedwaredd ganrif ar bymtheg (bryd hynny roedden nhw'n cael eu galw'n 'Suffragists'), mudiad a oedd yn lobïo ar ran merched yn y Deyrnas Unedig i gael yr hawl i bleidleisio mewn etholiadau. Ar y cychwyn roedden nhw'n lobïo'n heddychlon, ond fe newidiodd eu tactegau pan gymerodd Emmeline Pankhurst a'i dwy ferch, Christabel and Sylvia, yr awenau er mwyn tynnu mwy o sylw at eu hachos a chyflymu'r newid. Fe wnaethon nhw dorri ar draws cyfarfodydd gwleidyddol, llosgi eglwysi, torri ffenestri siopau ar Oxford Street yn Llundain, cadwyno'u hunain i reiliau Palas Buckingham a dechrau ar ymgyrch o lwgu eu hunain.

Darllenydd 1 Emily Davison oedd un o'r aelodau mwyaf milwriaethus. Rhoddodd flychau post ar dân, taflodd beli metel wedi eu labelu fel ‘bomb’ trwy ffenestri, cuddiodd ei hun deirgwaith oddi mewn i adeilad y Senedd ac roedd yn aml yn llwgu ei hun. Roedd hi i mewn ac allan o'r carchar yn aml iawn.  Un tro, pan oedd hi yn y carchar, fe daflodd ei hun oddi ar falconi, a'r rhwyd oedd wedi ei gosod i atal rhai rhag cyflawni hunanladdiad a'i hachubodd. Fe ysgrifennodd bod ei naid yn fwriadol mewn ymgais i aberthu ei bywyd er mwyn rhoi cyhoeddusrwydd i hawl merched i gael y bleidlais. Mae yna ddadl gref o blaid y syniad ei bod wedi rhedeg ar y trac rasio yn ras y Derby yn Epsom am yr union reswm. Bu farw o'i hanafiadau bedwar diwrnod yn ddiweddarach.

Arweinydd A oedd y 'Suffragettes' yn iawn yn yr hyn wnaethon nhw? A oes gan ferched yn union yr un hawliau i bleidleisio â dynion? Nid wy'n credu y gall unrhyw un wadu bod eu hachos yn un cyfiawn. Mae'n ymddangos yn anghredadwy nad oedd gan ferched yn y Deyrnas Unedig yr hawl i bleidleisio fel yr oedd gan ddynion – a hynny lai na chan mlynedd yn ôl,. Eto i gyd, edrychwyd ar brotestiadau'r merched Pankhursts ac Emily Davison yr adeg honno fel digwyddiadau gwarthus. Er gwaethaf y ceisiadau tawel a rhesymol, cafodd eu hiawnderau dynol eu gwrthod gan system wleidyddol oedd yn cael ei thra-arglwyddiaethu gan ddynion. Dyna paham yr oedden nhw'n teimlo ei bod hi'n angenrheidiol i ffyrnigo'u hymdrechion, gan arwain at weithred aberthol Emily Davison.

Mae anghyfiawnderau yn digwydd o'n cwmpas o hyd, yn y wlad hon yn ogystal â'r byd ehangach. A oes gennych chi'r dewrder i brotestio? Gall hynny fod mewn ffordd hamddenol a rhesymol - ysgrifennu llythyrau, gwneud galwadau ar y ffôn, anfon negeseuau testun. Mae mudiadau fel Amnest Rhyngwladol yn gallu rhoi manylion i chi am y ffordd orau i weithredu, ond efallai y bydd adeg pryd y gallai gweithred gyhoeddus fwy uniongyrchol fod yn fodd i  helpu codi ymwybyddiaeth o broffil yr achos dan sylw. Nid wyf am funud yn awgrymu y dylai unrhyw un ohonoch ddechrau tân neu fynd ati i dorri ffenestri, ac yn sicr ddim ymgymryd â gweithredoedd hunan-laddol fel un Emily Davison. Gall gorymdaith brotest, boicot, neu rali gyhoeddus gyflawni llawer, fel y dangosodd Dr Martin Luther King, Jr, hanner can mlynedd yn ôl. Yr hyn sy'n cyfrif yw pa mor bwysig yw'r achos.

Amser i feddwl

Gadewch i ni gael ein hysbrydoli gyda hanes Emily Davison, a bod yn barod i ymrwymo ein hunain i fynd i’r afael â rhai pethau sy’n anghyfiawn yn ein gwlad ac yn ein byd.

Gweddi

Annwyl Dduw,
diolch am y rhyddid sydd gennym ni yn y wlad hon i fynegi ein barn.
Gad i ni fod â’r dewrder i ddefnyddio’r rhyddid hwnnw fel y gall eraill fod yn rhydd hefyd.
Gad i ni fod yn barod i fynd i’r afael â phethau sy’n ein rhwystro nes bydd iawnderau dynol yn rhwydd i bawb.

Emyn

Cerddoriaeth ychwanegol a awgrymir

Which side are you on?’ gan Natalie Merchant (cân brotest o’r 1930au)

 


Gwasanaethau Uwchradd >>